Excel na maturze: funkcje, które dają punkty

Czego CKE naprawdę wymagało w zadaniu arkuszowym 2023–2026

W każdym arkuszu maturalnym z informatyki jedno zadanie jest zadaniem arkusza kalkulacyjnego i jest warte 9–11 z 50 punktów. Przejrzeliśmy te cztery zadania z sesji majowych i policzyliśmy, czego wymagały polecenia.

Wzorzec jest ten sam co roku. Dostajesz plik tekstowy rozdzielony tabulatorami, z kolumną daty. Musisz go zaimportować, pogrupować dane po miesiącu / kliencie / kategorii, policzyć sumy albo średnie w grupach, zastosować warunek progowy i zrobić wykres. Dokładnie to występowało we wszystkich czterech arkuszach:

• Zestawienie dla każdego miesiąca / obszaru / klienta — 4 lata z 4. To najczęstsze polecenie w całym zadaniu.
• Wykres — 4 lata z 4.
• Warunek progowy („co najmniej 1%”, „więcej niż 75%”, progi rabatowe) — 4 lata z 4.
• Średnia w grupie — 4 lata z 4.
• Najdłuższy ciąg kolejnych dni spełniających warunek — 2023 i 2026.

Punktacja zadanie po zadaniu dla tych arkuszy jest w naszej mapie arkuszy CKE 2023–2026. Oryginalne pliki: arkusze CKE. Zliczenie wykonaliśmy 2 września 2026 r.

1. Funkcje logiczne: JEŻELI, ORAZ, LUB

Funkcja warunkowa to fundament większości zadań analitycznych. Na maturze kluczowe jest sprawne zagnieżdżanie oraz łączenie kilku warunków logicznych:

-- Podstawowy warunek
=JEŻELI(B2>=50; "Zdany"; "Niezdany")

-- Koniunkcja warunków (ORAZ)
=JEŻELI(ORAZ(B2>=50; C2="Tak"; D2<100); "Kwalifikacja"; "Odrzucony")

-- Zagnieżdżone warunki (oceny / przedziały)
=JEŻELI(B2>=80; "Bardzo dobry"; JEŻELI(B2>=50; "Dobry"; "Niedostateczny"))

2. Wyszukiwanie danych: WYSZUKAJ.PIONOWO i nowoczesny X.WYSZUKAJ

Gdy dane są rozbite na dwa arkusze lub tabele (np. identyfikator klienta i dane teleadresowe), musisz połączyć je formułą:

-- Klasyczne WYSZUKAJ.PIONOWO (Pamiętaj o FAŁSZ i blokadzie $)
=WYSZUKAJ.PIONOWO(A2; $E$2:$F$500; 2; FAŁSZ)

-- Nowoczesny X.WYSZUKAJ (działa w Excel 2021/365, nie wymaga sortowania i szuka w lewo)
=X.WYSZUKAJ(A2; $E$2:$E$500; $F$2:$F$500; "Brak danych"; 0)

3. Agregacja z warunkami: SUMA.WARUNKÓW i LICZ.WARUNKÓW

Unikaj ręcznego filtrowania. Zadania CKE wymagają dynamicznych formuł:

-- Zliczanie wierszy spełniających 1 warunek
=LICZ.JEŻELI(B2:B1000; ">=50")

-- Sumowanie ze wskazanym zakresem sumy i wieloma kryteriami
=SUMA.WARUNKÓW(C2:C1000; A2:A1000; "Warszawa"; D2:D1000; ">2025")

-- Średnia z warunkiem
=ŚREDNIA.WARUNKÓW(C2:C1000; A2:A1000; "Kraków"; B2:B1000; ">=30")

4. Tabele przestawne: kiedy naprawdę oszczędzają czas

Wiele podpunktów z Excela na maturze pyta o zestawienia zbiorcze (np. „podaj łączną sumę sprzedaży dla każdego województwa w układzie rocznym”). Zamiast pisać 20 formuł SUMA.WARUNKÓW, utwórz Tabelę Przestawną:

• Zaznacz całą tabelę źródłową (wraz z nagłówkami kolumn).
• Wstaw → Tabela Przestawna.
• Przeciągnij kolumnę kategorii do Wiersze, a pole liczbowe do Wartości (upewnij się, że ustawiona jest operacja Suma, a nie Licznik).

5. Wykresy w zadaniach CKE

Wykres musi ściśle odpowiadać wytycznym egzaminatora:

• Typ wykresu: Wykres liniowy przy zmianach w czasie, kolumnowy/słupkowy przy porównaniu kategorii, kołowy tylko przy strukturze udziału (max 5-6 elementów).
• Niezbędne elementy: Tytuł wykresu, czytelne tytuły osi pionowej (Y) i poziomej (X), włączone etykiety danych lub czytelna siatka pomocnicza.

6. Najczęstsze pułapki egzaminacyjne w Excelu

• Brak znaków dolara ($) przy kopiowaniu: Przeciągnięcie formuły bez $A$1:$B$100 przesuwa zakres w dół i gubi dane.
• Format tekstu zamiast liczb: Zaimportowane liczby z kropką zamiast przecinka bywają traktowane jako string (funkcje SUMA zwracają wtedy 0). Użyj Znajdź i Zamień (. na ,).
• Brak czytelnego wydzielenia odpowiedzi: Egzaminator nie może szukać wyniku w gąszczu roboczych kolumn. Umieść odpowiedzi w osobnej, wyróżnionej ramce pod poleceniem.